De magie van boeken in de vroege kinderjaren

Waarom boeken een sleutelrol spelen in het vormen van identiteit, trots en verbondenheid bij biculturele gezinnen

Voor Latijns-Amerikaanse mama’s die hun kinderen opvoeden in Europa, zitten de dagen vol kleine maar diepgaande keuzes: in welke taal spreken we thuis, hoe geven we onze roots door, hoe leggen we uit dat opgroeien met twee culturen geen tegenstelling is, maar een rijkdom.

Op dat pad is er een stille maar krachtige bondgenoot die veel biculturele gezinnen al van jongs af aan begeleidt: kinderboeken.

Dat is geen toeval. Wetenschappelijk onderzoek uit de pedagogiek en de ontwikkelingspsychologie bevestigt wat veel moeders intuïtief aanvoelen: boeken leren niet alleen, ze helpen mee identiteit opbouwen.

1. Boeken maken het abstracte tastbaar

In de vroege kinderjaren denken kinderen vooral concreet. Volgens Jean Piaget bevinden kinderen tussen 2 en 7 jaar zich in de preoperationele fase, waarin ze visuele en materiële ondersteuning nodig hebben om de wereld te begrijpen.

Voor jonge kinderen kunnen begrippen zoals land van herkomst, familie ver weg of opgroeien met twee culturen erg abstract zijn wanneer ze enkel verbaal worden uitgelegd.

Een geïllustreerd boek vertaalt deze ideeën naar beelden, scènes en herkenbare personages. Wat eerst onzichtbaar was, wordt plots echt en nabij.

Bron:
Piaget, J. (1952). The Origins of Intelligence in Children.

2. Beeld en woord samen zorgen voor dieper begrip

De cognitieve wetenschap toont aan dat we beter leren wanneer tekst en beeld gecombineerd worden. De Dual Coding Theory, ontwikkeld door Allan Paivio, stelt dat het kinderbrein informatie verwerkt via twee kanalen: een visueel en een verbaal kanaal.

In geïllustreerde boeken zorgt die combinatie ervoor dat:

- het begrip toeneemt

- het geheugen versterkt wordt

- het leren duurzamer is

Voor een bicultureel kind bevestigt het zien van twee talen, twee keukens of twee landschappen dat beide werelden naast elkaar mogen bestaan.

Bronnen:
Paivio, A. (1986). Mental Representations: A Dual Coding Approach.
Mayer, R. (2009). Multimedia Learning.

3. Wat in een boek staat, wordt als legitiem ervaren

Van jongs af aan leren kinderen dat boeken “de wereld uitleggen”. Volgens onderwijskundig psycholoog Jerome Bruner zijn boeken culturele dragers van kennis die sociaal erkend en gedeeld is.

Voor biculturele gezinnen is dat essentieel:
wanneer een kind zijn eigen verhaal in een boek herkent, begrijpt het dat zijn manier van leven niet alleen iets van thuis is, maar iets dat bestaat en verteld mag worden.

De impliciete boodschap is krachtig: “mijn verhaal telt”.

Bronnen:
Bruner, J. (1996). The Culture of Education.
Olson, D. (1994). The World on Paper.

4. Het boek biedt houvast en veiligheid

In tegenstelling tot gesproken taal — die verdwijnt zodra ze uitgesproken is — blijft een boek bestaan. Het kan herlezen worden, aangewezen, gedeeld en telkens opnieuw ontdekt.

Organisaties zoals UNESCO en de OECD benadrukken dat herhaling en stabiliteit van geschreven tekst het vroeg leren versterken.

Voor migranten- en biculturele kinderen biedt die duurzaamheid extra veiligheid:
het boek wordt een vaste plek waar hun identiteit steeds opnieuw zichtbaar is, zelfs wanneer hun omgeving verandert.

Bronnen:
UNESCO (2014). Teaching and Learning: Achieving Quality for All.
OECD (2012). Let’s Read Them a Story!.

En wanneer dat boek luidop wordt voorgelezen, wordt de impact nog groter

De stem van de volwassene, het gedeelde moment en de herhaling van woorden en beelden maken van lezen een warme, affectieve ervaring. Onderzoek rond vroege geletterdheid toont aan dat voorlezen de emotionele band met boeken versterkt en kinderen helpt om de inhoud echt eigen te maken.

In biculturele gezinnen worden deze momenten bovendien intieme ruimtes waar taal, identiteit en verbondenheid samenkomen.

5. Boeken als spiegel: identiteit, trots en verbondenheid

Onderzoekster Rudine Sims Bishop beschrijft boeken als spiegels, ramen en deuren. Wanneer kinderen zichzelf herkennen in boeken, functioneren die als spiegels die hun identiteit bevestigen.

Voor biculturele kinderen tonen studies in intercultureel onderwijs aan dat positieve representatie:

- het zelfvertrouwen versterkt

- trots op de eigen roots stimuleert

- het gevoel van “er niet helemaal bij te horen” vermindert

Taalkundige en pedagoog Jim Cummins benadrukt dat identiteit een centrale rol speelt in de emotionele en educatieve ontwikkeling van meertalige kinderen.

Bronnen:
Bishop, R. S. (1990). Mirrors, Windows, and Sliding Glass Doors.
Cummins, J. (2001). Identity Negotiation in Multilingual Education.
OECD (2018). The Resilience of Students with an Immigrant Background.

Een boodschap voor Latijns-Amerikaanse mama’s (en papa's)

Boeken kiezen die beide culturen weerspiegelen, is geen klein gebaar.
Het is een manier om je kind al vroeg te zeggen:

Jouw verhaal is echt.
Jouw roots doen ertoe.
En je hoeft niet te kiezen tussen hen.

Bij BicuKids geloven we dat boeken niet alleen verhalen vertellen,
maar identiteit, trots en verbondenheid helpen opbouwen – bladzijde na bladzijde.

PS: In een volgend artikel gaan we dieper in op waarom luidop voorlezen vanaf jonge leeftijd een van de krachtigste tools is om de emotionele en culturele ontwikkeling van kinderen te ondersteunen.